img_0704

Cmentarz na Rossie

Jeśli nekropolię można rozpatrywać w kategoriach estetycznych, to cmentarz na Rossie jest miejscem wyjątkowo pięknym. Strome wzgórza gęsto usiane nagrobkami, omszałe tablice, przechylone krzyże, wysmukłe brzozy i dorodne dęby… wspaniały

Cmentarz na Rossie

img_0697

Rossa to tak naprawdę cztery cmentarze – Stara Rossa założona w 1796 roku, Nowa Rossa powstała w 1847 roku, Cmentarz Wojskowy z 1920 roku i grób Marii z Bilewiczów Piłsudskiej oraz serce jej syna – Marszałka Józefa Piłsudskiego (1936 rok).

img_0702

Początkowo Cmentarz na Rossie był cmentarzem jezuickim. Z czasem zaczęto na nim grzebać biednych, bezdomnych, ofiary zarazy. Z biegiem lat Rossa zyskiwała na znaczeniu, stała się cmentarzem miejskim. W XIX w. wybudowano na nim katakumby, w których miejsce spoczynku znajdowali najzamożniejsi i najbardziej zasłużeni dla miasta obywatele. Katakumby zostały zniszczone w XX wieku. Niecałe 200 lat wystarczyło, by cmentarz zapełnił się grobami literatów, polityków, lekarzy, oficerów, społeczników… Dla nas Polaków Cmentarz na Rossie ma charakter przede wszystkim sentymentalny. Jednak można na niego patrzeć z nieco innej perspektywy – tu spoczywają elity, które miały wpływ na kształt dzisiejszej Litwy. A historia chciała, aby w wielu z nich płynęła polska krew.

img_0688

Nekropolia położona jest na 4 wzgórzach: Górce Literackiej (najstarsza część), Górce Anielskiej, Wzgórzu Pomocnym i Wzgórzu Południowym. Nazwa Rossa pochodzi najprawdopodobniej od nazwiska pierwszych właścicieli gruntów – Rosickich. Niektóre źródła wiążą ją także z nazwą pogańskiego święta Rossy, obchodzonego w najkrótszą w roku noc – 23 czerwca.

Tak o cmentarzu na Rossie pisał Lucjan Rydel:

„Cmentarz jest rozległy i dziwnie piękny. Samo jego położenie niezwykłe: rozkłada się on tarasowato na stoku dość pochyłego pagórka. Osobny urok nadają mu rozłożyste stare drzewa, rosnące gęsto i nieregularnie, jak w lesie. Między nimi wiją się swobodnie, wspinają w górę i schodzą w dół ścieżki, snujące się kręto wśród mogił. Tak przynajmniej wygląda najstarsza, najrozleglejsza, trochę dzika i właśnie dlatego najpiękniejsza część tego leśnego cmentarza. Latem, kiedy przez konary okryte gęstwą liści ledwie przedzierają się słoneczne promienie, w gałęziach rozśpiewają się ptaki, a ziemia okryje się kwieciem leśnym, przecudny musi być ten cmentarz na Rossie.”

img_0690

Cmentarz na Rossie to panteon polskich elit. Specjalne miejsce przeznaczone zostało dla Marszałka Józefa Piłsudskiego. Ostatnią wolą przywódcy było spocząć na wileńskim cmentarzu, wśród swoich żołnierzy. Na kartce papieru zatytułowanej „Na wypadek nagłej śmierci” pisał:

”Nie wiem czy nie zechcą mnie pochować na Wawelu. Niech! Niech tylko moje serce wtedy zamknięte schowają w Wilnie, gdzie leżą moi żołnierze, co w kwietniu 1919 roku mnie jako wodzowi Wilno jako prezent pod nogi rzucili. Na kamieniu czy nagrobku wyryć motto wybrane przez mnie dla życia:

Gdy mogąc wybrać, wybrał zamiast domu
Gniazdo na skałach orła, niechaj umie
Spać, gdy źrenice czerwone od gromu
I słychać jęk szatanów w sosen szumie
Tak żyłem

A zaklinam wszystkich co mnie kochali sprowadzić zwłoki mojej matki z Sugint Wiłkomirskiego powiatu do Wilna i pochować matkę największego rycerza Polski nade mną. Niech dumne serce u stóp dumnej matki spoczywa. Matkę pochować z wojskowymi honorami ciało na lawecie i niech wszystkie armaty zagrzmią salwą pożegnalną i powitalną tak aby szyby w Wilnie się trzęsły. Matka mnie do tej roli jaka mnie wypadła chowała. Na kamieniu czy nagrobku mamy wyryć wiersz z „Wacława” Słowackiego zaczynający się od słów:

Dumni nieszczęściem nie mogą…

Przed śmiercią Mama mi kazała to po kilka razy dla niej czytać”

A.L. Korwin-Sokołowski, Fragmenty wspomnień 1910-1945

Testament wypełniono w 1936 roku. Serce w kryształowej urnie złożono w grobie Matki. Na Rossie pochowano także brata Marszałka – Adama Piłsudskiego, jego pierwszą żonę  – Marię Piłsudską, siostrą  – Ludwikę Majewską,

Cmentarz Rossa

Mauzoleum Matka i Serce Syna

Za jeden z najpiękniejszych nagrobków cmentarza uznaje się Czarnego Anioła na mogile zmarłej w 1901 roku 24-letniej Izy Salmonowiczówny. Zrozpaczona rodzina, po stracie córki, która odeszła przedwcześnie z powodu wady serca, zamówiła u polskiego rzeźbiarza Leopolda Wasilkowskiego figurę anioła zrywającego łańcuchy łączące go z ziemią.

img_0707

Cmentarz na Rossie to ponad 26 tysięcy grobów...

Cmentarz na Rossie to ponad 26 tysięcy grobów…

Cmentarz na Rossie został zamknięty dla pochówków (z wyjątkiem grobów rodzinnych) w 1965 roku. img_0692  img_0698   img_0703

Cmentarz odwiedzają przede wszystkim polskie wycieczki, starsi mieszkańcy Wilna, uczniowie, studenci.

img_0705

Dziś Cmentarz na Rossie należy do miasta. Jednak opiekę nad nekropolią sprawują organizacje społeczne, w tym polonijne, harcerze, uczniowie polskich szkół oraz studenci.

img_0708

Pospacerujcie po cmentarzu. Niespiesznie kontemplujcie jego niebywałe piękno. Może uda  się ukraść dla siebie chwilę pomiędzy licznymi polskimi wycieczkami. Przejdźcie nie tylko głównymi alejami, ale i tymi zapomnianymi, tuż nad płotem, tam, gdzie krzyże pochylają się tuż nad ziemią…

Niezwykłych doznań Wam życzę!

image_print