cmentarz żydowski w Łodzi

Cmentarz Żydowski w Łodzi

Cmentarz żydowski w Łodzi.

IMG_2214Zbliża się listopad, czas kiedy częściej niż zwykle myślimy o zmarłych i odwiedzamy cmentarze. Chciałabym zaprosić Was na spacer po jednym z ciekawszych moim zdaniem miejsc w naszym mieście – cmentarzu żydowskim.

Cmentarz znajduje się na terenie Bałut, pomiędzy ulicami Inflancką, Bracką, Kaufmana i Zmienną. Otwarty jest codziennie, prócz sobót, a w każdą pierwszą niedzielę miesiąca wejście jest bezpłatne. Na cmentarz wchodzi się bramą od ulicy Zmiennej.

cmentarz żydowski w Łodzi

Łódzki kirchoff założony został w 1892 roku. Miejsce spoczynku znalazło tu ok. 160 000 Żydów, w tym bardzo wielu zasłużonych dla naszego miasta; fabrykantów, lekarzy, rabinów, polityków. Stał się on miejscem pochówku ofiar najtragiczniejszych wojennych wydarzeń naszego regionu – na części cmentarza zwanej polem gettowym pogrzebano około 45 000 ofiar łódzkiego getta.

Łódzki cmentarz jest największą w Polsce nekropolią żydowską, w 1980 roku wpisaną do rejestru zabytków.

cmentarz żydowski Łódź

cmentarz żydowski w Łodzi

Oczywiście cmentarz to przede wszystkim miejsce kultu, pamięci o zmarłych i oddawanej im czci. Pamiętajmy, że historia Łodzi to w ogromnej części historia łódzkich Żydów. Ja jednak chciałabym namówić Was do spojrzenia na cmentarz jako na miejsce, które kryje w sobie niezwykłe perły architektury, sztuki kamieniarskiej i kowalstwa.

Zachęcam Was także do zagłębienia się w symbolikę macew i poznania żydowskich rytuałów pogrzebowych – z taką wiedzą zupełnie inaczej spaceruje się po starym żydowskim cmentarzu.

jewish cemetery lodz

Większość grobów na cmentarzu ma kształt macew, ale znajdziemy tu także grobowce, jak mauzoleum Izraela Poznańskiego.

Mauzoleum Rodziny PoznańskichMacewa – żydowski nagrobek w kształcie pionowo ustawionej kamiennej płyty. Swym wyglądem nawiązuje do bramy, symbolu przejścia z życia ziemskiego do życia w innym świecie.

jewish cemetery lodz

Macewy zazwyczaj zwrócone są na wschód, kiedyś żydowskie nagrobki były niezwykle kolorowe, malowano je najczęściej na żółto, niebiesko lub czerwono. Dziś tylko na nielicznych pozostały ślady kolorowej farby.

kolorowa macewa

Symbolika macew jest niezmiernie bogata. Jako że judaizm zabrania przedstawiania w sztuce postaci ludzkich, na nagrobkach znajdujemy motywy roślinne, zwierzęce, ornamenty, przedmioty związane z zawodem zmarłego. Symbole są odniesieniem do samego faktu śmierci, upamiętniają pochodzenie zmarłego. Na wielu nagrobkach występuje jednocześnie kilka znaków i może być bardzo trudno zinterpretować ich znaczenie. Symbole umieszczone pośrodku są jednak najważniejsze.

Oto znaki, jakie udało mi się odnaleźć na łódzkich macewach:

Gwiazda Dawida – symbol przynależności narodowej

symbole na macewach - gwiazda Dawida

Świece lub świeczniki – płaskorzeźby występujące na na grobach kobiet. W żydowskiej rodzinie to właśnie kobieta zapala szabasowe świece. Złamana świeca stanowi odniesienie do przerwanego życia.

Ręce złożone w geście błogosławieństwa – powszechnie symbol spotykany na grobach cadyków (sprawiedliwych) i rabinów. Dłonie w tym geście składają rabini w czasie niektórych modlitw. oznacza on, że zmarły mężczyzna pochodził z rodu Aarona i cieszył się wielkim poważaniem.

Misa i dzban albo dłoń trzymająca dzbanek – ten symbol zdobi groby zmarłych pochodzących z plemienia lewitów – osób pełniących funkcje pomocników podczas modlitw. Do ich zadań należało między innymi czytanie w synagodze Tory oraz obmywanie rabinom rąk, do czego używano dzbana i misy.

Korona – Jest symbol o wielu różnych znaczeniach. Symbolizuje m.in. Torę, oznacza pobożność, prawość, doskonałość, ale też głowę rodziny i wierność małżeńską. Płaskorzeźbę tą umieszcza się zatem między innymi na grobach rabinów czy osób darzonych dużym szacunkiem.

Szafa z księgami, księgi – oznaczają osobę uczoną, studiującą Torę, rabina, duchownego, biegłego w piśmiennictwie religijnym, nauczyciela.

IMG_1494

Drzewo – symbolizuje Drzewo Życia. Złamane drzewo oznacza śmierć (też nagłą). Jeśli z drzewa wyrastają liście – śmierć w młodym wieku.

Liscie dębu – wraz z żołędziami utożsamiają sprawiedliwość oraz wieczny odpoczynek zmarłego

IMG_1483

Lew – symbol potęgi, silnej wiary, jest to również przedstawienie imion Lejb, Arie, Jehuda. Lew był znakiem plemienia Judy i rodu Dawida.

IMG_1498

Gołąb – symbol duszy wyzwolonej, unoszącej się do tronu bożego, to również ptak pokoju, oznacza zgodę i miłość.

IMG_1370

Kotara – tak jak drzwi lub brama – oddzielają świat żywych i umarłych.

IMG_1346

Jeleń – skomplikowana jest symbolika jelenia – zwierzę to, dla Hebrajczyków symbol czułej miłości oraz poświęcenia, według wierzeń żydowskich potrafiło wydłużyć swoje życie, zjadając uważane za uosobienie wszelkiego zła węże. Jeleń był też znakiem dążenia ku Bogu, jego błogosławieństwa.

IMG_1468

Niestety nie udało mi się odnaleźć:

Winne grona, winorośl – symbolizują lud Izraela, który jak winorośl zabrana z Egiptu rozrósł się w Ziemi Obiecanej. Oznaczają też owocną pracę bogactwo materialne i duchowe, a w przypadku nagrobka kobiecego – płodność.

Menora – siedmioramienna lampa oliwna używana w Świątyni Jerozolimskiej należy do najważniejszych symboli judaizmu, również symbol przynależności narodowej.

Nie mniej ciekawe są żydowskie tradycje i zwyczaje związane z kultem zmarłych, ale o nich w kolejnym poście. Opowiem wam także o grobach sławnych łódzkich żydów. Zapraszam!

image_print