Tajemnice zamku Krzyżtopór


Ruiny zamku w Ujeździe zdecydowanie rozbudzają wyobraźnię! A ilość ciekawostek z nim związanych jest fascynująca. Oto kilka faktów i mitów na temat zamku Krzyżtopór.

Tajemnice zamku Krzyżtopór

Rozmiar zamku Krzyżtopór jest imponujący - to ponad 70 tyś. mkw!

Rozmiar zamku Krzyżtopór jest imponujący – to ponad 70 tyś. mkw!

Rozmiar

Zamek Krzyżtopór, jak dziś nazywamy pałac Ossolińskich, nigdy nie pełnił roli warowni. Raczej funkcję reprezentacyjną i to nie byle jaką – do wybudowania Wersalu był największym pałacem Europy! Jego kubatura to 70 tys. mkw, zajmuje 1,3 ha, łączna długość murów – 600 m, łączna powierzchnia murów – 3730 m2. Jeśli przyjmiemy, że średniej wielkości dom ma wielkość ok. 100 mkw, to zamku takich domów zmieściłoby się 700 :)

swietokrzyskie-0121

Pałac forteca

Krzyżtopór został wybudowany w stylu palazzo in fortezza – czyli pałac w fortecy obronnej. Budowla miała łączyć wygodę mieszkańców, funkcje reprezentacyjne i obronne. Ma nietypowy kształt pięcioboku, na budowę którego zużyto 11 tyś. ton piaskowca, 200 tyś. cegieł i 30 tyś. dachówek. Zaprawę murarską rozrabiano z białkiem kurzych jaj, by osiągnąć wodoodporność. Zużyto ich podobno milion. Czyżby to było zasługą, że mury zamku przetrwały do dziś zachowując się w 90%?

Ogrody pałacowe miały powierzchnię 1,6 ha, dziś nie ma po nich śladu.

Ogrody pałacowe miały powierzchnię 1,6 ha, dziś nie ma po nich śladu.

Krzysztof Ossoliński

Właściciel zamku Krzysztof Ossoliński rozpoczął jego budowę w 1627 roku. Szlachcic herbu Topór, wojewoda sandomierski, marszałek koronny, człowiek światły, odważny i bardzo majętny postanowił wybudować siedzibę, która przyćmiłaby wszystkie inne siedziby magnackie w Polsce i nie tylko. Najważniejsze dzieło życia ukończył w 1644 roku. Zmarł rok później, młodo, bo w wieku 58 lat nie nacieszywszy się swym najważniejszym dziełem.

swietokrzyskie-0103

Szklany strop i akwarium

O dawnym wyglądzie pałacu krążą opowieści rozbudzające wyobraźnię… Jak na przykład to, że jedna z wież nad salą jadalna miała szklany strop, nad którym to znajdowało się ogromne akwarium. Okazy egzotycznych ryb pływały nad głowami gości. Akwarium nie było zabezpieczone i podczas jednej z zim lód rozsadził ściany.

Może to właśnie w tej sali był osławiony szklany strop?

Może to właśnie w tej sali był osławiony szklany strop?

Akustyka jak w sali koncertowej

Jedno z pomieszczeń zachwyca akustyką, mimo stanu w jakim się znajduje. Podobno rozważana jest możliwość organizacji koncertów w tej części zamku. Nie byłoby to niczym niezwykłym, gdyby nie fakt, iż pomieszczenie to jest dawna dworską stajnią.

swietokrzyskie-0115

Podziemny tunel

Podziemny tunel miał łączyć zamek w Ujeździe z oddaloną o około 20 km wsią Ossolin. Tunel wyłożony był ponoć cukrowymi głowami dla szybszego poruszania się w nim sań.

swietokrzyskie-0121

Krzyżtopór czy Krzysztopór

Nad wejściem do zamku widnieje symbol krzyża i topora, w nawiązaniu do jego nazwy. Pierwotnie jednak zamek nosił miano Kszysztoporu – od imienia Ossolińskiego herbu Topór. Dziś obie nazwy używane są naprzemiennie.

swietokrzyskie-0105

Symbolika

Zamek miał być podobno budowany zgodnie z symbolika kalendarza – cztery baszty symbolizowały 4 kwartały roku, 12 dużych sal to 12 miesięcy, 52 pokoje – liczna tygodni w roku, a 365 okien odpowiadać miało liczbie dni. Niestety te przypuszczenia, choć niewątpliwie przyciągają uwagę, nie znalazły potwierdzenia w pracach archeologicznych.

swietokrzyskie-0114

Smutne losy pałacu

Mimo, iż Krzysztof Ossoliński żonaty był trzykrotnie, miał tylko jednego syna z pierwszego małżeństwa, który zginął w bitwie pod Zborowem raniony strzałą. Krzyżtopór przechodził w ręce spokrewnionych rodzin Kalinowskich, Denhoffów, Morsztynów i Paców. 30 października 1655 r. zamek został zajęty i zrabowany przez Szwedów, którzy wywieźli stad bogate wyposażenie, bibliotekę i archiwum.

swietokrzyskie-0123       swietokrzyskie-0131  swietokrzyskie-0112